www.mamboteam.com
 
wtorek, 18 wrzesień 2018
 
 
EUGENIUSZ CHEREK. Opisanie Suchobrzeźnicy i Błędna Drukuj E-mail
środa, 27 kwiecień 2016

Suchobrzeźnica, Błędno


Suchobrzeźnica



Oto królestwo ciszy i bujnej, aż kipiącej zieleni. Borowiackie osiedle przysiadłe pośród kniei jakby dla malowniczego uzupełnienia krajobrazu. W dolince leśna rzeczka spokojnie meandruje w tunelu zieleni, fantazyjnymi zakolami wiodąc gdzieniegdzie przez wybiegi łąk. Oto kraina bajecznie kolorowych ważek. Rzeczka, raz widoczna, raz ginąca z oczu,  w okolicach Błędna wpada do szerokiej Czarnej Wody. Oto kraina, gdzie czasem znajdziesz wysokie bindugi, złoty łan zboża na polanie, leśniczówkę, jakby strażnicę czuwającą na pustkowiu. No i wszędzie te lasy, tysiące hektarów. Prawdziwe zielone morze. Tu  tam rezerwaty, które zachowały trochę onieśmielającego charakteru pradawnej puszczy, bezludnego na pozór obszaru, w którym bardzo łatwo pogubić drogi i ścieżynki. No i bardzo stara historia. Specyficzna struktura własnościowa Borów Tucholskich, w których lasy należały niemal wyłącznie do okolicznych starostw, spowodowała powstawanie osiedli smolarskich. To właśnie smolarze, węglarze i bartnicy byli pierwszymi osadnikami terenu Suchobrzeźnicy na początku XVIII wieku. Z biegiem czasu na miejsce wytrzebionego lasu przybywali też rolnicy.  Osiedlali się z rodzinami po uzyskaniu kontraktu na użytkowanie zwykle małego kawałka ziemi i tworzyli małe  osady, zwane pustkowiami.

 


Osadnictwo związane z eksploatacją lasów nie spowodowało ukształtowania większych skupisk ludności, jakkolwiek przyczyniło się w znacznej mierze do zagęszczenia sieci osadniczej. W 1770 roku osada liczyła 18 osób, przekazując proboszczowi skórzeckiemu tytułem mesznego 1 floren i 6 groszy. Prusacy, którzy przejęli we władanie Pomorze w 1772 roku, przeprowadzili spis statystyczno-opisowy wszystkich osad, majątków i posiadłości. Policzono mieszkańców zajętych terenów, sklasyfikowano ziemię, opracowano plany kartograficzne. Materiał ten zwany katastrem fryderycjańskim stanowił podstawę opodatkowania zajętych terenów. Osada otrzymała nową, niemiecką nazwę Birkenfliess, co w języku polskim znaczy Brzozowa Struga.

 


W 1865 roku we wsi było 6 gburstw i 13 zagród. Administracyjnie do sołectwa należała wówczas osada Pieczyska, Zdrójki, Nadleśnictwo Błędno i leśniczówka Brzeźnica, usytuowana w centralnym miejscu Suchobrzeźnicy. W połowie XIX wieku jeszcze nie było tu szkoły, chociaż władze pruskie przymusowy obowiązek nauczania wprowadziły w 1825 roku. Natomiast ordynacja szkół elementarnych w Prowincji Prus Wschodnich i Zachodnich z grudnia 1845 roku nakładała rygorystyczny obowiązek uczęszczania dzieci do szkoły w wieku od 6 do 14 lat. Przyniosła ona pożądany skutek, gdyż w 1858 roku nauczaniem na tym poziomie objętych było 85 procent dzieci. Do szkoły dzieci z Suchobrzeźnicy chodziły do Kasparusa lub do szkoły ewangelickiej w Błędnie. Pruski spis powszechny podaje, że w 1867 roku w Suchobrzeźnicy w 29 domach mieszkało 138 osób, 119 katolików i 19 osób wyznania ewangelickiego, w tym dzieci do 10. roku życia – 48.

Budynek szkolny został zbudowany w 1904 roku. W 1906 roku uczyło się w niej 30 dzieci. W tym czasie postawiono również murowany z czerwonej cegły budynek leśniczówki Brzeźnica. W styczniu 1907 roku w szkole miał miejsce strajk uczniów, gdyż wyrugowano nauczanie religii w języku polskim. Rodzice wystąpili w obronie bitych i poniżanych dzieci przez niemieckiego nauczyciela. Władze pruskie wszczęły dochodzenie i w wyniku procesu skazały 10 ojców na 9 miesięcy więzienia oraz wymierzyły karę grzywny od 300 do 600 marek plus pokrycie kosztów sądowych. Nałożone grzywny spłacano przez kilkanaście lat. Niemcy tuż przed wybuchem I wojny światowej je umorzyli. W czasie I wojny światowej w szeregach niemieckiej armii walczyli mieszkańcy Suchobrzeźnicy i Pieczysk. W bitwie pod Verdun zginął 24-letni mieszkaniec Suchobrzeźnicy Augustyn Cejrowski. Przy udziale Józefa Piłsudskiego w listopadzie 1918 roku Polska odzyskała niepodległość. Teren Suchobrzeźnicy spod zaboru w polskie władanie został przejęty dopiero pod koniec stycznia 1920 roku, po 148 latach pruskiego. W tym czasie w wsi mieszkały 174 osoby. Edukacyjną działalność rozpoczęła polska szkoła – I klasowa z jednym nauczycielem, a był nim Paweł Chmielecki. W wyniku kształtowania się administracji samorządowej Suchobrzeźnica stała się gminą wiejską, do której terytorialnie należało Brzeźno i Pieczyska. Obszar gminy liczył 3.35 km kw., a zamieszkiwało go 416 osób. Gospodarstwa rolne stanowiły łącznie 155 hektarów.





W 1930 roku 10-hektarowe gospodarstwo rolne zakupił 47-letni Włodzimierz Szaku, nauczyciel, poseł II RP w latach 1922-1927. Obok gospodarstwa prowadził w Suchobrzeźnicy oberżę. Bracia Wardzińscy ze Skórcza mieli tu filię składu kolonialnego. W latach 1923-1925 wielekie połacie Borów Tucholskich uległy zniszczeniu. Wywołała je sówka choinówka – gąsienice ogryzające igły sosnowe. W okolicy trzeba było wyciąć dziesiątki hektarów lasu. Wielu ludzi znalazło w tym czasie zatrudnienie. Drewno wywożono do tartaków w pobliskiej Szladze i Łobodzie. W tym okresie pobudowano wiele drewnianych domów, które przetrwały do dzisiejszych czasów.

Nieuchronnie zbliżająca się latem 1939 roku wojna jedynie wśród weteranów wywołała poruszenie i złe wspomnienia. Ludzie, którzy się z nią nie zetknęli, nie spodziewali się co zgotuje im los. W czasie okupacji w okolicznych lasach działały grupy partyzanckie, które 27 października 1944 roku w okolicy Błędna stoczyły z niemieckimi oddziałami największą bitwę partyzancką w Borach Tucholskich. W bitwie zginął Józef Redzimski z Suchobrzeźnicy, nazywany ze względu na podeszły wiek "Królem Lasu". Podczas okupacji hitlerowcy zamordowali rolników: Józefa Brzóskę, Feliksa Redzimskiego, Ludwika Sreberskiego, Włodzimierza Szakuna, Antoniego Warachewicza i jego syn Antoniego. Zamordowany został też kierownik szkoły, Józef Szmulta.

 


 

 


Po zakończeniu wojny władza komunistyczna prowadziła głównie działania mające na celu "umocnienie" władzy ludowej. W latach 1945-1948 toczyła walkę ze zbrojnym podziemiem. Od 1 kwietnia 1946 roku do listopada 1946 roku w Borach Tucholskich wznowili działania żołnierze V Wileńskiej Brygady Armii Krajowej pod dowództwem majora Zygmunta Szendzielarza. Oddziały "Łupaszki" kilkakrotnie przebywały w Suchobrzeźnicy, Błędnie, Pieczyskach, Kasparusie i wielu innych miejscowościach w Borach Tucholskich. W niedzielę, 19 maja 1946 roku, oddział „Żelaznego” – Zdzisława Badochy po mszy świętej odprawionej przez ks. Sylwestra Kończala w kasparuskim kościele ruszył w teren, rozbijając 7 posterunków milicji, 2 placówki Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, a w Starej Kiszewie rozstrzelał czterech pracowników UB i jednego funkcjonariusza ORMO.

Po wojnie wznowiono nauczanie w miejscowej szkole. Pod koniec lat 60-tych XX w. szkołę zlikwidowano. Dzieci uczęszczały do placówki w Kasparusie, a w latach 90-tych do szkoły w Osieku. Obecnie budynek jest w posiadaniu prywatnego właściciela. Mieszkańcy sołectwa mają do dyspozycji jedno duże pomieszczenie, w którym odbywają się zebrania wiejskie. Sala pełni także funkcję kaplicy, w której odbywają się nabożeństwa. Warto zobaczyć drewniany, wyrzeźbiony przez Zdzisława Puchałę ołtarz i mównicę. W Suchobrzeźnicy urodził się w 1917 roku Bolesław Kosecki, późniejszy ksiądz, profesor, wykładowca WSD w Pelplinie.

Obecnie do sołectwa Suchobrzeźnica należą: Błędno, Pieczyska, Zdrójki i leśniczówka Brzeźnica. Razem sołectwo zamieszkują 64 osoby. W powojennej historii wsi sołtysami byli: Jan Orłowski, Kamiński Bronisław i Kazimierz Puchała. Obecnie funkcję tę sprawuje Leon Brzóska.






 



Błędno

Leży po obu stronach rzeki Wdy. Osada powstała na początku XVIII wieku. W 1868 roku z obszaru Nadleśnictwa Drewniaczki wyodrębniono 6663 hektarów i ustanowiono w Wildungen - Błębnie, Forst-Gutsbezirk, Okręg Dóbr Leśnych. Zarządcą - nadleśniczym był wówczas Christian Hellwig. Po strajkach szkolnych w 1907 roku z Osieka do Błędna przeniesiono siedzibę gminy. Gemeindevorsteher. Wójtem w tym czasie był Adolf Werkmeister. Mieścił się tu Urząd Stanu Cywilnego. Nadleśnictwo zlikwidowano 1 października 1969 roku na podstawie zarządzenia Ministerstwa Leśnictwa nr 25 z dnia 5 sierpnia 1968 roku. Tereny dołączono do Nadleśnictwa Osieczna i Lubichowo. 1 lutego 1960 roku na cyplu meandrującej rzeki Wdy utworzono rezerwat "Krzywe Koło". Na powierzchni 10 hektarów zachowany jest las mieszany (taki, jakie były tu lasy pierwotnie), co stanowi unikalny charakter tego terenu na tle dominujących lasów iglastych. Znajdują się tu rzadkie kwiaty i krzewy. Bezpieczne miejsce znalazły zwierzęta.

 





Na północny zachód o Suchobrzeźnicy na obszarze 168,97 ha znajduje się rezerwat faunistyczny, utworzony w 1983 roku. Powstał w celu ochrony stanowisk bobrowych oraz licznych gatunków ptaków lęgowych. Teren obejmuje lasy w pobliżu Jeziora Brzezianek. Płynie tu strumyk Brzezianek, na brzegach którego występują fragmenty łęgów i grądu. Rośnie tu wiele rzadkich i zagrożonych wyginięciem gatunków flory, z czego aż 14 objętych zostało ochroną.

Trzy kilometry na północny wschód o Suchobrzeźnicy biegnie dawny trakt napoleoński. Wojska napoleońskie maszerując w 1912 roku na podbój Rosjji wycięły drzewa, wytyczając trakt z Tucholi przez Osie, Tleń, Szlagę i Skrzynię. Tędy też wracały pod koniec 1812 roku i na początku 1813. Przez Suchobrzeźnicę, Błędno, Łuby biegnie Szlak Turystyczny Jezior Kociewskich liczący 32 kilometry. Oznaczony jest czerwonym kolorem. Rozpoczyna się w Ocyplu, kończy w Osieku.

Eugeniusz Cherek


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 
wstecz   dalej »
 
Top! Design by Mamboteam.com! Top!