www.mamboteam.com
 
STRONA GŁÓWNA
czwartek, 19 wrzesień 2019
 
 
FRANCISZEK BIERNACKI. Jarmark w Starogardzie na przełomie XIX\XX wieku Drukuj E-mail
czwartek, 02 październik 2014


Ta doskonale znana pocztówka (i kilka do niej podobnych) ma niebywałe szczęście. W przeciwieństwie do setek innych, przedstawiających Starogard z przełomu wieków  XIX i XX,  jest znakomicie opisana. Nie myślcie, że chodzi mi o opis znawcy pocztówek czy historyka zajmującego się życiem gospodarczym i obyczaju  tamtego wówczas miasteczka. Ma szczęście, gdyż to co działo się na rynku w tamtym czasie opowiedział w swoim pamiętniku naoczny świadek tamtej epoki Franciszek Biernacki. Tak więc mamy i obraz, i tekst - marzenie. Wiem, wiem, chcielibyście jeszcze ruchome obrazki, ale nie przesadzajmy. Zapraszam do lektury. A jutro będzie o Piekiełkach.
Tadeusz Majewski  .   


Wielką radość sprawiał nam, dzieciom, zawsze jarmark, który odbywał się w naszym mieście dwa razy do roku – na wiosnę i w jesieni – ze swoją małomiejską poezją i wielkim ruchem ulicznym, tworząc zarazem w owych czasach prawdziwe święto ludowe.
Chcę tu opisać jarmark jesienny.

Już w przeddzień tego pięknego święta przypatrywałem się z wielkim zainteresowaniem rozpakowywaniu różnych towarów z ogromnych skrzyń, stawianiu straganów, zestawianych z kilku drążków, które kryto następnie płachtą brezentową.
W oczekiwaniu na następny dzień nie mogłem zasnąć.
Już nad samym rankiem słyszałem pochodzący z ulicy szmer głosów ludzkich, odgłos kopyt końskich i turkot kół przejeżdżających pod domem wozów.
Odgłosy te były dla mego ucha jakoby najpiękniejszą muzyką. Z radości wyskoczyłem w nocnej koszuli z łóżka i podbiegłem do okna.
Co za nieoczekiwany widok przedstawiał mi się na jeszcze słabo oświetlonej ulicy. Jak daleko moje oko patrzeć mogło – setki ludzi i nieprzerwane kolumny furmanek. Ludzie wszyscy weseli i zadowoleni.




Były to ostatnie dni października roku 1905.
Pogoda była piękna i bezdeszczowa, co – przypuszczać należało – było zapowiedzią dla handlarzy szczęśliwego dnia w sprzedaży swoich towarów.
Ubrałem się prędko, wypiłem kawę, zjadłem kawałek chleba i dalej na świeże powietrze, w wir jarmarczny.
Zaznaczyć trzeba, że w tych dniach jeszcze były ferie szkolne jesienne – tak zwane kartoflane.
Początkowo robiłem mały spacerek po ulicach. Jeszcze można było swobodnie spacerować, ale już przyjeżdżali ludzie z pobliskich wiosek i coraz więcej furmanek jechało w kierunku “starego miasta”.
To furmanki z kobietami i dziećmi, to bryczki, to znów wozy koszykowe, to wozy robocze i platformy, a na nich różne postacie. Tu widzi się opasłego człowieka – być może, że to rzeźnik, tam znów handlarza z Gdańska. Dalej chłopa z Borów Tucholskich ze swoją umiłowaną fajką w zębach, z ulubioną czapką futrzaną na głowie. Robi wrażenie “nieśmiałego” jak wszyscy, którzy mało przyjeżdżają do miasta. Jarmark skusił go do przybycia do miasta ze swoich borów.

Ukazują się z daleka kożuchowe czapki naszych Borowiaków, a wraz z nimi ich wozy i konie - małe, ale wytrzymałe.
Widzi się także otwarte bryczki, zajmowane przez właścicieli sąsiednich majątków, którzy w towarzystwie żon i dzieci mają również zamiar odwiedzić tegoroczny jarmark.
Ponieważ zamieszkiwałem wówczas na ulicy Frydrychowskiej [obecnie Kościuszki], niedaleko Sądu Powiatowego, oglądałem stąd jarmarczną wędrówkę.
Na tejże ulicy po stronie numerów parzystych – od wylotu ulicy Pelplińskiej aż do Sądu Powiatowego – stali na chodnikach handlarze z Powiśla, sprzedający tu owoce – jabłka, gruszki, orzechy włoskie i laskowe oraz żurawiny.
Owoce były bardzo tanie, tak że nawet niemajętny człowiek kupował je na zapas – specjalnie jabłka; i to nie na funty, lecz na kosze o zawartości 20 do 25 kg w jednym.
Zaś po przeciwnej stronie, w kierunku Rynku – od ulicy Pańskiej [obecnie Sobieskiego] do narożnika ulicy Paderewskiego – stali, zachwalając swoje własnoręczne wyroby garncarze, bednarze, blacharze i kowale. Natomiast przed “Arsenałem” i “ujeżdżalnią wojskową” stolarze oferowali swoje wyroby: szafy, łóżka do wyciągania, szlabany, komody, skrzynie do przechowywania odzieży – malowane i jednokolorowe, z motywami kociewskimi, stoły, krzesła i tym podobne.

Tu też były stoiska koszykarzy, tak miejscowych jak i zamiejscowych. Koszykarze z Borów Tucholskich prezentowali swoje wyroby: kosze, kipy [kosze do noszenia na plecach], miski, talerze, nawet dzbanki - wszystko plecione z korzeni drzew. Zaś koszykarze spod Nowego i Kwidzyna prezentowali plecionki z wikliny, kosze do bielizny, do podróżowania, na zakupy, łóżeczka dla niemowląt, bujaki, fotele, krzesła, taboreciki, trzepaki do trzepania dywanów i mnóstwo innych przedmiotów.

Teraz kolej na Rynek.
Rynek rozmiarów 110 na 100 m, a na nim istne mrowisko ludzkie. Krzyki, wołania, śmiechy – wszystko tworzyło gwar straszny, nie do opisania.
Tu na Rynku miały miejsce stoiska rzemieślników wszystkich zawodów. Ówcześni rzemieślnicy wytwarzali swoje wyroby przeważnie by sprzedać je na jarmarkach i objeżdżali z nimi nie tylko naszą prowincję, ale nawet dalej.
Otwartych sklepów rzemieślniczych było bardzo mało, a o ile taki egzystował, to był zaopatrzony ubogo w potrzebne towary.
Po południowej stronie Rynku utworzono niewielkie stoisko z wyrobami metalowymi, kosami, sierpami, nożykami, łyżkami, widelcami, nożami i innymi przedmiotami domowego użytku, zachwalanymi przez handlarzy jako prawdziwy towar, pochodzący aż z “Solingen” w Nadrenii.
Przede wszystkim znajdują się tak przez nas, chłopców, ulubione scyzoryki, nazywane przez nas “Prygen Knet” – po polsku “nożyki dobre na żaby”.
Nożyki takie kosztowały po jednym “ósmaku”, tj. 25 fenigów, noszono je w kieszonce kamizelki, przywiązane kawałkiem szpagatu do przymocowanego uszka scyzoryka.
Ponieważ otrzymałem od ojca z racji dnia jarmarcznego trzy “ósmaki”, kupiłem też sobie taki nożyk.
Pozostało mi zatem jeszcze 50 fenigów na dalsze zakupy. Ale traf chciał, że oglądając bliżej mój cenny zakup, otworzyłem nożyk i tu “klaps” – ostrze uderzyło w czubek średniego palca prawej ręki.
Franciszek Biernacki

Z rękopisów znajdujących się w pracowni PTTK w Gdańsku wynotował Tadeusz Majewski i opublikował w "Gazecie Kociewskiej" 17.12.1993r.
 
 
 
wstecz   dalej »
 
Top! Design by Mamboteam.com! Top!